مادربزرگم صندوقِ چوبی بزرگی داشت. آن مستطیلی که سبزیاش از سبزههای کنارِ خانه در حیاطش روشنتر بود و درِ هلالیِاش که از بالا باز میشد ، رنگش مانندِ شیر، سفید بود؛ در ایوانِ درازِ مستطیلیاش، گوشهای قرار داشت و به نردههای چوبی چسبیده بود. سایهی بلندِ درختِ سیب، بِه و انجیر، برگهای پهنشان، کنارِ صندوق میافتاد. یکی از کارهای مورد علاقهام این بود که دستم را روی سایهها بگذارم. بازی با سایههای خاکستری را دوست داشتم.
کودک که بودم، تصور میکردم:« اگر دستم را روی سایه بگذارم، سایه ناپدید میشود یا میتوانم آن را در مشتم بگیرم.» اما وقتی کف دستم را باز میکردم و روی قالیچهای میگذاشتم که رویش عکس یک پلنگ قهوهای داشت، سایه، روی مچ دستم میافتاد. من به صندوقِ چوبی بزرگ تکیه میدادم و بعدش میایستادم. به درِ صندوق، قفلِ بزرگِ فلزی، محکم بسته شده بود. اگر دستم را هم دراز میکردم، باز دستم به قفلش نمیرسید. دوست داشتم بدانم چه چیزی داخلش است که همیشه درش بسته است؟
خیل کم پیش میآمد که کلید را ببینم؛ مادربزرگم زمانهایی درش را باز میکرد که ما کنارش نبودیم. یکی دوبار توانستم کلید و صندوق باز شده را زمانیکه مادربزرگم با چارقد صورتیاش کنارش ایستاده بود، ببینم. او را میدیدم که با دستانِ چروکیده و رگِ ورم کردهی آبی که مایل به سبز بود. دسته کلیدی همرنگ نقره در دست داشت، آن را در مچ دستش گرفته بود و بعد آن را در گرهی که درچارقدش زده بود، پنهان میکرد. سرِ قلبیِ کلید با شیارهای سه گوشهاش در کمرش پنهان میکرد؛ او دستش را در پشتش میانداخت، در هم حلقه میکرد و از صندوقش دور میشد.
یک بار از خواهر کوچکترم خواستم که به مادربزرگم بگوید تا درِ صندوقش را باز کند. اولش موافقت نکرد؛ اما من مصرانه از او درخواست کردم؛ میدانستم مادربزرگم، هیچوقت به درخواستهای خواهرِ کوچکترم، جواب رد نمیدهد. خواهرم با قدِ پنج ساله و موهایی که رنگش مثل طلا و مجعد بود، روبرویِ مادربزرگم، چهارزانو نشست؛ مادربزرگم او را در آغوشش جای داد و بوسهای بر پیشانیاش زد. خاله و مادرم هم کنارش نشسته بودند و با یکدیگر حرف میزدند.
کمی دورتر از آنها نشسته بودم و با سنگهای کوچکی بازی میکردم که از کف رودخانه پیدا کرده بودم. سنجاقکی را هم با بالهای سبز و آبیاش در یک بطری شیشهای باریک و استوانهای گذاشته بودم، جلوی چشمانم میچرخاندم و نگاهش میکردم. سنجاقک با پاهای نازکش روی بدنهی شیشهای ایستاده بود و بالهایش را آرام، تکان میداد.
چند دقیقه بیشتر طول نکشید که مادربزرگم، خاله و مادرم به همراهِ خواهرم، زهرا نزدیکِ صندوق آمدند. مادربزرگم کنارِ صندوق با کمرِ خمیدهاش ایستاده بود. دستش را روی قفل صندوق گذاشت؛ کلید را از گرهِ چارقدش بیرون آورد؛ در سوراخِ قفل گذاشت و آن را در گردیاش چرخاند. صدایِ تِقی آمد و قفل باز شد. مادرم با گوشۀ چشمش به من اشاره کرد، من نزدش آمدم، او دستانش را دراز کرد و مرا در بغلش جا داد.
دستم را به بالای صندوق گرفتم و سرم را درون صندوق خم کردم. با چشمهای قهوهایِ کشیدهام، آن را نگاه میکردم؛ در آن لحظه حس عجیبی داشتم؛ دنبال چیز خاصی بودم؛ انگار گنج پیدا کرده بودم. اما چیزی را که دیدم، صورتم مثل یک آلوی پلاسیده جمع شد. داخلش چیزی نبود بجز تعدادی پارچه، آینه و تسبیح. البته بینشان گردوهایِ قهوهای را با پوست ردهردۀشان هم میدیدم. دوست داشتم دستم را داخل صندوق ببرم، پارچهها را کنار بزنم و ببینم چه چیزی زیرشان است؟! اما میدانستم که مادربزرگم باب میلش نیست، حتی به صندوق نزدیک شوم.
او دستش را داخلِ صندوق برد، یک کیسهی نایلونی سفید را در دستش گرفت، گرهش را باز کرد؛ پارچهای داخلش قرار داشت که رنگش مثل آسمان و گلهایی که مثل ابرها سفید بود. آن را برداشت و در دستش گذاشت. یک کیسهی نایلونیِ کوچکِ دیگر داخلش بود. گرهش را باز کرد. وقتی که کف دستش را باز کرد، کمی نخودچی و کشمش بود. دستش را جلوی من دراز کرده بود، من چندتا از آن هارا برداشتم.
سپس دستش را دراز کرد و چیزی را از زیر پارچهها بیرون کشید. یک مستطیلِ سیاه که در بالایش یک دستهی نازک بود. رادیویش را در دستش گرفت و دایرهای که روی بدنهی قرمزِ رادیو بود، چرخاند. صدای خشدارِ مردی را شنیدم. مادربزرگم، آن را دوباره چرخاند و بعد، صدایِ ترانهی مردی را از آن مستطیلِ سیاه شنیدم.
وقتی که سه ماه تابستان را به خانهی مادربزرگم میرفتم، اول نگاهم به صندوق بود. صندوق بزرگی که بالای ایوان را به خودش اختصاص داده بود.
